COM6004 Data Mining · Chapter 1
Introduction to Data Mining
COM6004 · Chapter 1 · Source: COM6004_Chapter_1_Introduction.pptx (35 slides) · Textbook: Tan, Steinbach, Karpatne, Kumar, Introduction to Data Mining 2nd ed.
Contents · 12 sections
🎯 本講重點 (Learning outcomes)
- 解釋點解今日需要 Data Mining(commercial viewpoint 同 scientific viewpoint)。
- 背得出 Data Mining 嘅兩個經典定義,以及佢源自邊幾個領域(machine learning/AI、pattern recognition、statistics、database systems)。
- 分辨 Prediction methods 同 Description methods,以及四大 Data Mining tasks:Predictive Modeling(Classification / Regression)、Clustering、Association Rules、Anomaly Detection。
- 每個 task 識講一個應用例子(fraud detection、churn prediction、market segmentation、document clustering、market-basket analysis…)。
- 列出 Data Mining 嘅技術挑戰(Scalability、High Dimensionality…)同社會挑戰(Privacy…)。
⭐ 考試必溫 Top-5
- Data Mining 定義:"Non-trivial extraction of implicit, previously unknown and potentially useful information from data"。
- Prediction vs Description methods;四大 tasks 各屬邊類。
- Classification vs Regression:target 係 categorical 定 continuous。
- Clustering 目標:intra-cluster distances minimized、inter-cluster distances maximized。
- 六大 Challenges:Scalability、High Dimensionality、Heterogeneous & Complex Data、Data Quality、Data Ownership & Distribution、Non-traditional Analysis。
1. 點解要 Data Mining?(Why Data Mining)
Slide 4 嘅主題係 "Large-scale Data is Everywhere!":因為 data generation 同 collection 技術進步,commercial 同 scientific databases 都出現爆炸式增長。例子包括 E-Commerce、Social Networking (Twitter)、Sensor Networks、Traffic Patterns、Cyber Security、Computational Simulations。
Slide 提出一個「新口號」(New mantra):Gather whatever data you can whenever and wherever possible. 背後嘅期望 (Expectations):收集返嚟嘅 data 將來會有價值——可能係為原本目的,亦可能係一個當初未諗到嘅目的 (a purpose not envisioned)。呢點好重要:Data Mining 好多時就係喺「為其他目的收集」嘅 data 入面搵新知識。
1.1 Commercial Viewpoint (Slide 5)
- 大量 data 被收集同儲存 (warehoused):Web data(Google 有 petabytes 級 web data;Facebook 有 billions of active users)、百貨公司 / 超市 / e-commerce 購買紀錄(Amazon 每日處理 millions of visits)、Bank / Credit Card transactions。
- 電腦越嚟越平、越嚟越強,令分析大量 data 變得可行。
- 競爭壓力大:要提供更好、更 customized 嘅服務先有優勢,例如 Customer Relationship Management (CRM)。
1.2 Scientific Viewpoint (Slide 6)
- Data 以極高速度收集同儲存:衛星 remote sensors(NASA EOSDIS 每年存 petabytes 級 earth science data)、望遠鏡 sky survey data、high-throughput biological data(gene expression)、scientific simulations(幾個鐘就產生 terabytes)。
- Data Mining 幫科學家:(1) automated analysis of massive datasets;(2) hypothesis formation(由 data 提出假設,再用實驗驗證)。
- Slide 圖片例子:fMRI Data from Brain、Sky Survey Data、Gene Expression Data、Surface Temperature of Earth。
1.3 機會 (Slides 7–8)
Slide 7「Great opportunities to improve productivity in all walks of life」主要係圖片。Slide 8 列出可以解決嘅社會大問題:改善 health care 同減低成本、尋找 alternative / green energy、預測 climate change 影響、透過提高農業產量減少飢餓同貧窮。
Slide 7 只有圖片(各行各業應用嘅插圖),文字擷取不到;請對照原 slide 第 7 頁。
2. 咩係 Data Mining?(Definition & Origins)
ExamSlide 9 列出兩個定義("Many Definitions"),建議原文背:
- "Non-trivial extraction of implicit, previously unknown and potentially useful information from data."
- "Exploration & analysis, by automatic or semi-automatic means, of large quantities of data in order to discover meaningful patterns."
關鍵字:non-trivial、implicit、previously unknown、potentially useful、automatic / semi-automatic、large quantities、meaningful patterns。
「Non-trivial」同「previously unknown」排除咗普通查詢。例如喺 database 用 SQL 查「張三嘅電話號碼」或者「上個月總銷售額」——答案係已知結構入面直接攞,唔係新發現,所以唔算 Data Mining。相反,發現「買尿片嘅人好可能同時買啤酒」就係由 data 中搵出隱藏 (implicit) 又有用嘅 pattern。
2.1 Origins of Data Mining (Slide 10)
Data Mining 吸收咗四個領域嘅 ideas:machine learning / AI、pattern recognition、statistics、database systems。點解唔直接用傳統技術?因為現代 data 係:
| 特徵 | 意思 / 對傳統方法嘅問題 |
|---|---|
| Large-scale | Data 太大,傳統統計方法(例如要將全部 data 放入 memory)處理唔到。 |
| High dimensional | Attributes 數以百計甚至千計(例如 gene expression),好多方法喺高維度失效。 |
| Heterogeneous | 多種類型 data 混合(數字、文字、圖片、graph)。 |
| Complex | 有結構嘅 data,例如 time series、spatial data、DNA sequence。 |
| Distributed | Data 分散喺唔同地方 / 機構,唔可以簡單集中。 |
Slide 亦強調:Data Mining 係新興 data science and data-driven discovery 嘅關鍵組成部分。
COM6002 Big Data Management 講嘅 4 V's(Volume、Velocity、Variety、Veracity)同呢度嘅 Large-scale / Heterogeneous / Distributed 幾乎一一對應;COM6005 Statistical Modeling 就係 Data Mining 嘅 "statistics" 根源。
3. Data Mining Tasks:Prediction vs Description
ExamSlide 11(出自 Fayyad et al., 1996)將 tasks 分兩大類:
| Prediction Methods | Description Methods | |
|---|---|---|
| 定義 | Use some variables to predict unknown or future values of other variables. | Find human-interpretable patterns that describe the data. |
| 有冇 target / label | 有(例如 class attribute)— supervised | 通常冇 — unsupervised |
| 例子 tasks | Classification、Regression、(Anomaly Detection 常被歸入) | Clustering、Association Rules、(Anomaly Detection) |
Slide 12 用一幅圖展示四大 tasks 圍繞住 Data:Predictive Modeling、Clustering、Association Rules、Anomaly Detection(圖中有 "Milk" 呢個 association 例子)。
Slide 12 嘅四大 tasks 示意圖(包括一個數據表同各 task 對應位置)係圖片,文字擷取不到;請對照原 slide 第 12 頁。
| Task | 類別 | 一句定義 | 例子 |
|---|---|---|---|
| Classification | Predictive | 為 categorical class attribute 建 model | Fraud detection、churn prediction |
| Regression | Predictive | 預測 continuous 值 | 由廣告開支預測銷售額 |
| Clustering | Descriptive | 將相似 objects 分組 | Market segmentation、document clustering |
| Association Rules | Descriptive | 搵 items 之間嘅 dependency rules | {Diaper, Milk} → {Beer} |
| Anomaly Detection | (兩者皆可) | 搵同大部分 data 明顯唔同嘅 objects | Credit card fraud、network intrusion |
4. Predictive Modeling: Classification
Slide 13 定義:Find a model for class attribute as a function of the values of other attributes. 例子係一個預測 credit worthiness(信貸可信度)嘅 model。
Slide 14 展示 Classification 嘅流程:一個 Training Set(有 categorical、categorical、quantitative attributes 同一個 class 欄)→ Learn Classifier → 得到 Model → 將 Model 應用落 Test Set(class 未知)去預測。
Slide 13–14 嘅數據表(credit worthiness 例子、training / test set 表格)係嵌入物件 / 圖片,擷取不到具體數值;請對照原 slide 第 13–14 頁。
想像你溫書:Training set 就係有答案嘅 past paper,你由佢學識規律(model);Test set 就係真考試,你冇答案,要靠學到嘅規律作答。如果你只係「背晒 past paper 答案」(overfitting),去到真考試就會失手——呢個概念會喺 Chapter 4B 詳細講。
4.1 Examples of Classification Task (Slide 15)
- 將 credit card transactions 分類為 legitimate 或 fraudulent
- 用衛星 data 分類 land covers(water bodies、urban areas、forests…)
- 將新聞分類為 finance、weather、entertainment、sports 等
- 識別 cyberspace 入面嘅 intruders
- 預測 tumor cells 係 benign 定 malignant
- 將蛋白質 secondary structures 分類為 alpha-helix、beta-sheet 或 random coil
4.2 Application 1: Fraud Detection (Slide 16)
Goal:預測 credit card transactions 入面嘅 fraudulent cases。
Approach(留意步驟,呢個係典型 classification pipeline):
- 用 credit card transactions 同 account-holder 資料做 attributes(幾時買、買咩、幾準時還款等)。
- 將過去嘅 transactions 標記為 fraud 或 fair → 呢個就係 class attribute。
- 為 transactions 嘅 class learn a model。
- 用呢個 model 觀察某 account 嘅 transactions 去 detect fraud。
4.3 Application 2: Churn Prediction (Slide 17)
Slide 標題係 "Churn prediction for telephone customers",內容(出自 Berry & Linoff, 1997):
Goal:透過鎖定「可能會買新手機產品」嘅客戶,減低郵寄 (mailing) 成本。
Approach:
- 用以前推出過嘅類似產品嘅 data——我哋知道邊啲客戶買咗、邊啲冇買。呢個 {buy, don't buy} 決定就係 class attribute。
- 收集客戶嘅 demographic、lifestyle、company-interaction 資料(業務類型、住邊、收入幾多等)。
- 用呢啲資料做 input attributes 去 learn 一個 classifier model。
注意 slide 17 標題寫 "Churn prediction",但內容其實係 direct marketing(預測會唔會「買」新產品)。兩者本質一樣都係 binary classification:一個係 {churn, stay},一個係 {buy, don't buy}。考試答呢題時,重點係講出 class attribute 係咩、input attributes 係咩、用歷史 data 學 model。
5. Regression
Slide 18 定義:Predict a value of a given continuous valued variable based on the values of other variables, assuming a linear or nonlinear model of dependency. 喺 statistics 同 neural network 領域被廣泛研究。
例子:
- 根據 advertising expenditure 預測新產品嘅 sales amounts
- 用 temperature、humidity、air pressure 等預測 wind velocities
- Stock market indices 嘅 time series prediction
| Classification | Regression | |
|---|---|---|
| Target variable | Categorical(discrete class labels) | Continuous(實數值) |
| 輸出例子 | fraud / fair;spam / non-spam | 銷售額 $1.23M;風速 12.5 m/s |
| 同屬 | Predictive Modeling(supervised,要有 labelled training data) | |
COM6005 Statistical Modeling 後期會教 Linear Regression(continuous target)同 Logistic Regression(雖然叫 regression,其實係做 binary classification)。COM6004 Chapter 4 會詳細講 Decision Tree、KNN、Naïve Bayes、SVM 等 classifiers。
6. Clustering
ExamSlide 19 定義:Finding groups of objects such that the objects in a group will be similar (or related) to one another and different from (or unrelated to) the objects in other groups.
- Intra-cluster distances are minimized(同一組入面嘅點要近)
- Inter-cluster distances are maximized(唔同組之間要遠)
Intra = 內部(within),Inter = 之間(between)。考試好多人調轉。記法:International = 國與國之間。
6.1 Applications of Cluster Analysis (Slide 20)
- Understanding:為 targeted marketing 做 customer profiling;將相關文件分組方便瀏覽;將功能相似嘅 genes 同 proteins 分組;將價格波動相似嘅 stocks 分組。
- Summarization:減少大 data sets 嘅 size(用 cluster 代表一大堆點)。
- 圖片例子:用 K-means 將 Sea Surface Temperature (SST) 同 Net Primary Production (NPP) 分成反映南北半球嘅 clusters(Courtesy: Michael Eisen 嘅 gene expression 熱圖亦有展示)。
6.2 Application 1: Market Segmentation (Slide 21)
Goal:將市場細分成唔同客戶子集,每個子集都可以成為一個 market target,用獨特嘅 marketing mix 去接觸。
Approach:
- 收集客戶嘅 geographical 同 lifestyle 相關 attributes。
- 搵出相似客戶嘅 clusters。
- 透過觀察同一 cluster 內客戶 vs 唔同 clusters 客戶嘅 buying patterns,衡量 clustering 質素。
6.3 Application 2: Document Clustering (Slide 22)
Goal:根據文件入面出現嘅重要 terms,搵出彼此相似嘅文件群組。
Approach:搵出每份文件常出現嘅 terms → 根據唔同 terms 嘅 frequencies 建立 similarity measure → 用佢嚟 cluster。Slide 例子係 Enron email dataset。
Document data 會表示成 term vector,相似度通常用 Cosine Similarity——Chapter 2 有完整計算例子。Clustering 演算法(K-means、Hierarchical、DBSCAN)喺 Chapter 5 詳細講。
7. Association Rule Discovery
Slide 23 定義:
- Given a set of records each of which contain some number of items from a given collection;
- Produce dependency rules which will predict occurrence of an item based on occurrences of other items.
例如 transaction data(每行係一張單買咗咩),發現嘅 rules:
{Milk} --> {Coke}
{Diaper, Milk} --> {Beer}
Slide 23 嘅 transaction 表(TID 同 Items)係嵌入表格 / 圖片,未能擷取;請對照原 slide 第 23 頁。
7.1 Applications (Slide 24)
- Market-basket analysis:rules 用於 sales promotion、shelf management、inventory management。
- Medical Informatics:搵出同某啲疾病相關嘅病人 symptoms 同 test results 組合。
7.2 Example 1: Supermarket Shelf Management (Slide 25)
Goal:搵出被足夠多客戶一齊買嘅 items。Approach:處理 barcode scanners 收集嘅 point-of-sale data,搵 items 之間嘅 dependencies。經典 rule:If a customer buys diaper and milk, then he is very likely to buy beer.
7.3 Example 2: Marketing and Sales Promotion (Slide 26)
Exam假設發現 rule {Bagels, … } --> {Potato Chips}。Rule 左邊叫 antecedent,右邊叫 consequent:
| 睇法 | 用途 |
|---|---|
| Potato Chips 做 consequent | 可以用嚟決定應該做咩去推高 Potato Chips 銷量。 |
| Bagels 喺 antecedent | 可以睇吓如果商店停售 Bagels,邊啲產品會受影響。 |
| Bagels 喺 antecedent 同時 Potato Chips 喺 consequent | 可以睇應該將咩產品同 Bagels 一齊賣,去促進 Potato Chips 銷售。 |
Rule X → Y 唔係「因果」,只係「共同出現」(co-occurrence)。買 diaper 唔會「導致」你買 beer;可能係「被老婆叫去買尿片嘅爸爸順手買啤酒」呢個隱藏原因。所以 association rules 用嚟做 promotion、擺貨架好有用,但唔好過度解讀為 causation。
8. Anomaly Detection
Slide 12 將 Anomaly Detection 列為四大 tasks 之一(本 chapter 冇獨立 slide 詳細講)。概念上:搵出同其他 data 顯著唔同 (significant deviations from normal behavior) 嘅 objects。典型應用:credit card fraud detection、network intrusion detection。Chapter 2 講 Outliers 時會再提到:outliers 有時係要清走嘅 noise,有時就係分析目標本身(Case 2: Outliers are the goal of our analysis)。
9. Applications of Data Mining (Section 1.2)
Slide 28:雖然 big data 對 privacy 同 security 有疑慮,但 big data 有潛力令社會變得更好。一般嚟講,big data technology 同 analytics 幫助:
- Better understanding the problems(更了解問題)
- Providing evidence-based solutions(提供有證據支持嘅方案)
- Reducing costs(降低成本)
| 領域 | Slide 內容重點 | 例子 |
|---|---|---|
| Business (Slide 29) | 建立更完整嘅 customer profile,分成細分 preference segments;作更 informed 嘅 marketing decisions,向較可能 convert 嘅人推廣。 | Netflix、Amazon、Facebook |
| Healthcare (Slide 30) | IBM 預測 2020 年前 patient mortality 減少 20%;醫生可考慮所有資源再作決定;分析過往 trials、trends、病人 lifestyle、history、genetics。 | Evidence-based personalized treatment、genome sequencing、forecast demand for medication |
| Safety (Slide 31) | Smart city 涵蓋水、能源、通訊、房屋、交通;big data 協助 safety、crime prediction、disaster management。 | 2010 年 Haiti earthquake:企業、緊急服務、政府同市民協作;data quality 對分配有限救援資源至關重要。 |
Slide 32 "Social Impact" 只有一張圖片,文字擷取不到;請對照原 slide 第 32 頁。
10. Challenges of Data Mining
ExamSlide 33 列出六個技術挑戰,屬典型「列舉 + 解釋」題:
| Challenge | 解釋(slide 只列名稱,以下為補充說明) |
|---|---|
| Scalability | Data 去到 GB / TB / PB,演算法要可擴展(例如用 sampling、parallel / distributed computing、out-of-core 演算法)。 |
| High Dimensionality | Attributes 好多(例如數千個 genes),計算量急增,亦會出現 curse of dimensionality(Chapter 2)。 |
| Heterogeneous and Complex Data | Data 類型混雜(文字、圖片、graph、time series、DNA),傳統方法只處理同類型 attributes。 |
| Data Quality | Noise、outliers、missing values、duplicate data、wrong / fake data(Chapter 2)。"Garbage in, garbage out"。 |
| Data Ownership and Distribution | Data 分散喺唔同機構 / 地點,涉及擁有權、通訊成本、安全問題。 |
| Non-traditional Analysis | 傳統統計係「先有 hypothesis 再收 data 驗證」;Data Mining 要喺機會性收集 (opportunistic) 嘅 data 上自動產生同評估大量 hypotheses。 |
10.1 Social Challenges (Slide 34)
- Privacy Preservation:保護個人私隱。
- Unethical actions based on interpretations:根據分析結果作出不道德行為。
- Personal data brokerage:個人資料被買賣。
- Data discrimination and inaccuracy:data 有偏差或錯誤,導致歧視性決定。
- Few legal protections exist for the involved individuals:當事人得到嘅法律保障好少。
考試如果問「Challenges of Data Mining」,通常指 slide 33 嘅技術挑戰(Scalability 等六項);如果問「Social challenges」先答 slide 34 嘅 privacy 等。兩組唔好撈亂。
自我測驗 Self-test
Q1. 寫出 slide 上 Data Mining 嘅兩個定義,並指出當中三個關鍵字。
(1) "Non-trivial extraction of implicit, previously unknown and potentially useful information from data." (2) "Exploration & analysis, by automatic or semi-automatic means, of large quantities of data in order to discover meaningful patterns." 關鍵字例如:non-trivial、previously unknown、potentially useful、automatic / semi-automatic、large quantities、meaningful patterns。
Q2. 以下邊啲係 Data Mining、邊啲唔係?(a) 用 SQL 查某客戶地址;(b) 由購物紀錄發現經常一齊買嘅產品;(c) 計公司上月總收入;(d) 將客戶分成幾個消費習慣相似嘅群組。
(a) 唔係——直接查已知資料,trivial。(b) 係——Association Rule Discovery。(c) 唔係——簡單 aggregation / reporting。(d) 係——Clustering(market segmentation)。
Q3. Prediction methods 同 Description methods 有咩分別?各舉兩個 tasks。
Prediction:用某啲 variables 預測其他 variables 嘅未知或將來值,例如 Classification、Regression。Description:搵出人類可理解、描述 data 嘅 patterns,例如 Clustering、Association Rules。
Q4. 「預測明日恒指收市點數」同「預測明日恒指升定跌」分別屬咩 task?
收市點數係 continuous → Regression(slide 18 例子:time series prediction of stock market indices)。升 / 跌係 categorical → Classification。
Q5. 用 Fraud Detection 為例,描述 classification 嘅 approach 四個步驟。
(1) 用 credit card transactions 同 account-holder 資料(幾時買、買咩、幾準時還款)做 attributes;(2) 將過往 transactions 標記為 fraud / fair,成為 class attribute;(3) learn 一個 model;(4) 用 model 觀察 account 上嘅 transactions 去偵測 fraud。
Q6. Clustering 嘅目標用 intra / inter-cluster distance 點樣描述?
Intra-cluster distances are minimized(組內點互相接近),inter-cluster distances are maximized(唔同組之間距離大)。
Q7. 發現 rule {Bagels, …} → {Potato Chips},商店可以點樣利用?
Potato Chips 做 consequent:研究點樣推高佢銷量;Bagels 喺 antecedent:評估停售 Bagels 會影響邊啲產品;兩者一齊睇:決定同 Bagels 一齊賣咩去促進 Potato Chips 銷售。
Q8. 列出 Data Mining 嘅六個技術挑戰,並解釋其中兩個。
Scalability、High Dimensionality、Heterogeneous and Complex Data、Data Quality、Data Ownership and Distribution、Non-traditional Analysis。例如 Scalability:data 量極大,演算法要能有效處理 TB 級 data;Data Quality:noise、missing values、duplicates 等會令 model 出錯(例如 loan model 錯誤拒絕好客戶)。
Q9. 點解傳統分析技術未必適合今日嘅 data?(Origins slide)
因為 data 係 large-scale、high dimensional、heterogeneous、complex 同 distributed;Data Mining 因此結合 machine learning / AI、pattern recognition、statistics 同 database systems 嘅 ideas。
一頁總結 Cheat sheet
- Why:commercial(web / transaction data 大量、電腦平、競爭 → CRM);scientific(衛星、望遠鏡、gene data;automated analysis + hypothesis formation)。
- Definition:non-trivial extraction of implicit, previously unknown, potentially useful information;automatic / semi-automatic discovery of meaningful patterns in large data。
- Origins:ML/AI + pattern recognition + statistics + database systems;data 係 large-scale, high-dimensional, heterogeneous, complex, distributed。
- Prediction(predict unknown / future values):Classification(categorical target)、Regression(continuous target)。
- Description(human-interpretable patterns):Clustering、Association Rules。另有 Anomaly Detection。
- Classification:training set → learn classifier → model → apply to test set。例:fraud detection、churn / buy prediction、tumor、news、land cover。
- Clustering:intra-cluster distance ↓、inter-cluster distance ↑;用途 understanding + summarization;例:market segmentation、document clustering。
- Association rules:{Diaper, Milk} → {Beer};antecedent / consequent;market-basket、medical informatics。
- Applications:Business、Healthcare、Safety(better understanding、evidence-based solutions、reducing costs)。
- Challenges:Scalability、High Dimensionality、Heterogeneous & Complex Data、Data Quality、Data Ownership & Distribution、Non-traditional Analysis。
- Social challenges:privacy、unethical actions、data brokerage、discrimination / inaccuracy、few legal protections。